Producten gezondheidszorg / klinische diagnostiek

Afkorting en titel:

Vineland Screener 0 - 6 jaar
Auteurs: E. Scholte, G. van Duijn, Y. Dijkxhoorn, I. Noens en I. van Berckelaer-Onnes
Productcode: GZ3 (uitleg en registratie)
Beschikbaar: Oktober 2008
Doel van het instrument: Inschatten van het ontwikkelingsniveau, in het bijzonder van het niveau van adaptief functioneren met behulp van een vragenlijst.
Materiaal: Handleiding en formulieren.
Doelgroep: Kinderen, adolescenten en volwassenen met een ontwikkelingsniveau tot 6 jaar.
De Vineland Screener 0-6 jaar is speciaal ontwikkeld om in korte tijd een indicatie te verkrijgen van het ontwikkelingsniveau, in het bijzonder van het niveau van het adaptief functioneren. De lijst zal veelal gebruikt worden voor zeer jonge kinderen (< 6 jaar) en voor mensen met een verstandelijke beperking en een ontwikkelingsleeftijd < 6 jaar.
Toepassing: De (Amerikaanse) VABS-screener is gebaseerd op de Vineland Adaptive Behaviour Scales. Deze screenerversie is in 1993 in Amerika gepubliceerd.
De - Nederlandstalige - Vineland Screener 0 - 6 jaar is van de Amerikaanse screenerversie afgeleid en kan zowel voor klinisch-diagnostisch onderzoek als in onderzoeksprojecten worden ingezet.
Juist omdat men vooral geïnteresseerd is in het adaptief functioneren van personen die op een lager ontwikkelingsniveau functioneren, is gekozen voor een ontwikkelingsbereik van de 0-6 jaar.
De resultaten geven niet alleen een indicatie van het ontwikkelingsniveau, maar kunnen ook dienen om instrumenten voor het eventuele verdere diagnostisch onderzoek te selecteren.
Als men de Vineland Screener in onderzoeken gebruikt kunnen groepsgemiddelden worden berekend.
Korte beschrijving schalen: De Vineland Screener 0 - 6 jaar telt 72 items die gedragingen betreffen. De items zijn verdeeld over vier subschalen die verwijzen naar de belangrijkste aspecten van het adaptief functioneren: communicatieve vaardigheden (COM, 19 items), sociale vaardigheden (SOC, 19 items), dagelijkse vaardigheden (DAG, 16 items) en motorische vaardigheden (MOT, 18 items). De vier subschalen samen bepalen de score van de schaal 'Adaptief Gedrag Totaal'.
  • Gebied COM richt zich op de communicatie in de ruimste zin door middel van mimiek, gebaar, gesproken (receptief en expressief) en geschreven taal.
  • Gebied SOC richt zich op de sociale vaardigheden: hoe gaat de persoon om met anderen, hoe speelt hij/zij en wat doet hij/zij graag in de vrije tijd.
  • Gebied DAG richt zich op hetgeen de persoon zelfstandig doet: de zelfredzaamheid, de zindelijkheid en op maatschappelijke vaardigheden als telefoneren en begrip van geld.
  • Gebied MOT betreft vragen over de grove en fijne motoriek.
Testafname en scoring: De vragenlijst moet worden ingevuld door ouders en/of verzorgers; het is in ieder geval wenselijk dat de invuller de cliënt goed kent. Het invullen kost circa 20 minuten. Er zijn vrijwel geen andere instrumenten die in een zo korte tijd een betrouwbare en valide inschatting opleveren betreffende het adaptief functioneren van de beoogde doelgroep (het afnemen van het Vineland-Z-interview kost 20 - 60 minuten).

Beoordeeld moet worden of het in de items genoemde gedrag nooit, soms of gewoonlijk bij het kind wordt waargenomen. De bijbehorende itemscores zijn: 0 - nee of nooit; 1 - soms of gedeeltelijk en 2 - ja, gewoonlijk. Als het antwoord onbekend is wordt ON gescoord. 
De scores kunnen op het formulier op eenvoudige wijze handmatig worden verwerkt.
De ruwe scores kunnen worden omgezet in een adaptieve leeftijd per (sub)schaal en in decielscores.
Psychometrische gegevens en normen: Psychometrische kenmerken
Het onderzoek naar de psychometrische kenmerken is uitgevoerd door de onderzoeksgroep ontwikkelingsstoornissen van de Universiteit Leiden.

Betrouwbaarheid
De interne consistentie werd in een steekproef van 452 kinderen uit de algemene bevolking bepaald. Voor de Totale schaal werd een alpha coëfficiënt (Cronbach) van 0,99 gevonden. Voor de subschalen was deze maat gemiddeld 0,95 (bereik 0,95-0,96).
De interbeoordelaarsbetrouwbaarheid werd onderzocht door de beoordelingen van 206 vaders en moeders onderling te vergelijken. Voor de Totale schaal was de gemiddelde intra-klasse-correlatie 0,97. Voor de vier subschalen was deze maat gemiddeld 0,94 (range 0,90-0,96).
De test-hertest betrouwbaarheid werd voor 102 ouders over een periode van twee weken berekend. Voor de Totale schaal werd een intra-klasse- correlatie gevonden van 0,99. Voor de vier subschalen was deze maat gemiddeld 0,98 (range 0,97-0,99).

Validiteit
De fit indices die in een toetsende factoranalyse naar voren komen wijzen uit dat de vier subschalen samenvallen in één hoofdschaal die adaptief gedrag meet (CFI: 0,99; RCFI: 1,0; RMSEA: 0,03). De correlaties met sekse en etniciteit zijn laag. De correlatie van de Totale schaal met kalenderleeftijd bedraagt 0,94. Bij de vier subschalen is de correlatie met de leeftijd gemiddeld 0,91 (range 0,88-0,93).
Deze uitslagen ondersteunen de hypothese dat de (sub)schalen het begrip 'adaptieve ontwikkelingsleeftijd' meten.
De convergente validiteit is onderzocht door in een groep van 75 verstandelijk beperkte personen de samenhang tussen de Vineland Screener en het Psycho-Educational Profile (PEP-R, Schopler et al., 1990) te bepalen. Verwacht werd dat deze correlatie sterk zou zijn en dit blijkt het geval: 0,71. Dit ondersteunt de soortgenootvaliditeit.
De discriminante validiteit is onderzocht door in een groep van 186 verstandelijk beperkte personen de samenhang tussen de Vineland Screener en de Total Problem Behaviour Score (Koot en Dekker, 2001) te bepalen. Verwacht werd dat deze correlatie zwak zou zijn en dit blijkt het geval: 0,30. Dit ondersteunt de discriminante validiteit.
De predictieve validiteit ('concurrent') is bepaald door onderzoek te doen naar het vermogen om kinderen met én kinderen zonder adaptieve ontwikkelingsachterstand met behulp van de Vineland Screener te onderscheiden. Bij discriminantanalyse komt een sensitiviteit (terecht positief geclassificeerde personen) van meer dan 80% naar voren en een specificiteit (terecht negatief geclassificeerde personen) van 100%.

Normgroepen
Als basis voor de normering dient een representatieve onderzoeksgroep van 979 kinderen in de leeftijd van 0 tot 6 jaar uit de algemene jeugdbevolking. De behaalde Vineland Screener scores kunnen zowel voor de Totale schaal als voor de vier subschalen worden omgezet in een adaptieve ontwikkelingsleeftijd. Het is ook mogelijk de ruwe scores in decielen  om te zetten.
In de handleiding wordt uitgebreid ingegaan op de interpretatie van de normscores en het scoreprofiel.
Cursus: Informatie en aanmelding voor een Vinelandcursus door de afdeling Orthopedagogiek Leiden: mevr. Willy Waardenburg, secretaresse van de afdeling. U kunt haar bereiken op telefoonnummer: 071-5274060 of per e-mail.
Eventueel: mevr. Barneveld:e-mail.
Folder: Wilt u de informatie over de Vineland Screener 0 - 6 jaar in een folder? Klik hier (het is een Acrobat Reader bestand van 75 kB).
Prijzen: Zie bestellen Vineland Screener 0 - 6 jaar