Afkorting en titel:
Fluency: Woord-Fluency Test (WFT) en Figuur-Fluency Test (FFT)
Klik hier om de inhoudsopgave van de Fluency-handleiding te bekijken. (Het is een Acrobat Reader bestand van 25 kB.)
Om het bestand te kunnen lezen heeft u het programma Acrobat
Reader nodig. U kunt dit gratis downloaden:
FFT: een figuur-fluency test. Figuur-fluency tests worden beschouwd als niet-verbale equivalenten van de woord-fluency tests. De opdrachten in dit type test kunnen nogal verschillen. De Ruff Figural Fluency Test vereist dat men in stippenpatronen (met op een aantal pagina’s afleidende figurele informatie op de achtergrond) unieke patronen maakt door stippen te verbinden. Er moeten twee of meer stippen worden verbonden door rechte lijnen.
De twee tests zijn tegelijk met de Kaufman - Intelligentietest voor Adolescenten en Volwassenen KAIT en de Kaufman - Neuropsychologische Screening K-SNAP afgenomen.
In het drie-stratum model van intelligentie (Carroll, 1993) behoren fluency tests tot de zevende factor ‘Broad Retrieval Ability’ op Stratum II-niveau (op het hoogste niveau – Stratum III – staat ‘general intelligence’, ofwel g). De zevende factor wordt gekenmerkt door ‘het produceren van ideeën met behulp van taal of op een andere wijze’. Snelheid van informatieverwerking speelt hierbij een belangrijke rol. Deze ‘fluency’ of ‘creatieve’ vaardigheden corresponderen met ‘divergente productie vaardigheden’ in het model van Guilford (1967). Kenmerkend voor dergelijke taken is dat de opdracht relatief ongestructureerd is; de cliënt moet zoveel mogelijk responsen genereren die alle voldoen aan de voorwaarden in de opdracht.
In de neuropsychologische literatuur worden de fluency tests niet zozeer als maat voor intelligentie opgevat, maar als maat voor uitvoerende controlefuncties (‘executive (control) functions’). Er is immers een efficiënte strategie nodig om zoveel mogelijk verschillende voorbeelden te bedenken die alle voldoen aan de opdracht.
De WFT bestaat uit 2 onderdelen of items. Er moeten in één minuut achtereenvolgens zoveel mogelijk dieren en zoveel mogelijk beroepen of functies worden opgenoemd. De gegeven responsen worden volgens de in de handleiding geboden richtlijnen gescoord. Dit leidt tot drie scores: Totaal aantal goede antwoorden, Percentage perseveratieve fouten en Aantal foute antwoorden. De eerste twee worden in normscores omgezet.
De FFT bestaat uit 5 onderdelen. Per onderdeel moeten binnen één minuut zoveel mogelijk unieke patronen getekend worden door minimaal twee punten met rechte lijnen aan elkaar te verbinden. Het Totaal aantal unieke patronen en twee typen fouten (Percentage perseveratieve fouten en Percentage overtredingen) zijn genormeerd.
Normeringsonderzoek
Beide tests zijn tegelijkertijd met de KAIT en de K-SNAP en
een aandachtstest - Cijfer Doorstreep Test - bij 14 tot 85+
jarigen afgenomen en genormeerd. De steekproef in Nederland bestond uit
circa 310 personen en in Vlaanderen uit circa 170 personen. De totale
steekproef bestaat dus uit circa 480 personen. In de handleiding is de
samenstelling en representativiteit naar geslacht en opleidingsniveau
beschreven.
De aandachtstest CDT (Cijfer Doorstreep Test)
is bij de
overige circa 480 personen uit het KAIT-onderzoek afgenomen.
De alfa-betrouwbaarheidscoëfficiënt van het Totaal
aantal
goede antwoorden (WFT) is gemiddeld voor de 12 leeftijdsgroepen: 0.77
en van het Totaal aantal unieke patronen (FFT): 0.93. De
betrouwbaarheid van de fout-indices is lager, dit kan worden
toegeschreven aan het feit dat fouten in een gezonde onderzoeksgroep
minder vaak voorkomen dan in een patiëntengroep. Uit Test-hertest
onderzoek (n=33, interval circa drie maanden) blijkt dat de beide
‘goed-scores’ stabiele maten zijn.
In het kader van de
begripsvaliditeit zijn de intercorrelaties tussen de maten van de WFT
en FFT onderling onderzocht. De scoreverschillen tussen de twee landen
en tussen mannen en vrouwen blijken klein. Het effect van leeftijd is
het grootst, ook is er een effect van het niveau van opleiding.
De correlaties met de subtests van de Kaufman Intelligentietest voor
Adolescenten
en Volwassenen (KAIT) zijn berekend (n=474), evenals met die van de
WAIS-III
(n=44). In overeenstemming met de theoretische verwachtingen blijkt het
Totaal aantal goede antwoorden bij de WFT vooral samen te hangen met
Definities en crystallized intelligentie (KAIT). Het Totaal aantal
unieke patronen bij de FFT hangt daarentegen sterker samen met Geheime
Codes, Geheugen voor Blokpatronen en fluid intelligentie (KAIT).
Voor het verschil tussen de ‘goed-score’ van WFT en FFT en het
‘percentage
perseveratieve fouten’ van WFT en FFT is nagegaan wanneer het
statistisch significant, resp. klinisch relevant is. In de gezonde
normgroep blijken aanzienlijke WFT-FFT-verschillen frequent voor te
komen.
Geconcludeerd wordt dat de twee tests deels een beroep
doen op
verschillende vaardigheden. Op grond van de zwakke samenhang tussen het
aantal goede responsen en het percentage perseveratieve fouten bij
beide tests, en het Percentage overtredingen bij de FFT wordt
geconcludeerd dat de fout-indices een eigen betekenis hebben. De twee
typen fouten zijn belangrijk voor neuropsychologische diagnostiek.
Patiëntenonderzoek
Er zijn vier groepen patiënten met diverse
hersenaandoeningen onderzocht: patiënten met de ziekte van
Alzheimer (n=43), met frontotemporale dementie (n=24), met milde
cognitieve stoornissen (n=16) en een groep met ‘overige neurologische
problemen’ (n=35).
Uit de resultaten blijkt dat de vier groepen
patiënten verschillend op de twee tests presteren. Patiënten
met een (beginnende) ziekte van Alzheimer produceren minder woorden en
figuren dan de gezonde personen. Bovendien maken ze meer fouten.
Patiënten met een frontotemporale dementie produceren een normaal
aantal woorden en figuren, maar persevereren bijzonder veel op de FFT.
Patiënten met milde cognitieve stoornissen presteren normaal.
De handleiding verschaft verder de gemiddelde scores van de
patiëntengroepen (en normgroep) op beide fluency tests; de
correlaties tussen beide fluency tests onderling (per
patiëntgroep) en de correlaties tussen de fluency tests en andere
neuropsychologische tests: MMSE, Card Sorting Test, VLGT, Boston
benoemingstest, Cijferreeksen, Onvolledige Letters (VPOR). De
discrepantiescores tussen de twee WFT- en FFT-indices komen met die van
de gezonde normgroep overeen. In een aparte paragraaf wordt ingegaan op
de percentage(s) patiënten die een klinisch-relevante grens
overschrijden.
Het hoofdstuk wordt afgesloten met aanwijzingen voor het klinisch
gebruik van
de FFT in combinatie met de Card Sorting Test. De toepassing van de WFT
en FFT wordt aan de hand van drie casussen geïllustreerd.
*Nog geen onderzoeksgegevens.
Klik hier om de tekst op te vragen (pdfbestand, 187 kB).